Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy: “Haydarpaşa Garı’nın ahşap temel kazıklarının yaklaşık yüzde 80’i zaman içinde yok olmuş”

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 1909 yılında resmî açılışı yapılan Haydarpaşa Garı’nda yürütülen restorasyon ve güçlendirme çalışmalarında yapının temellerine ilişkin kritik bulgulara ulaşıldığını açıkladı. Ersoy, orijinal projelerde bulunan yaklaşık 1000 ahşap temel kazığından yalnızca 200’ünün yerinde tespit edildiğini, teknik incelemelerin kazıkların yaklaşık yüzde 80’inin zaman içinde yok olduğunu gösterdiğini bildirdi.

Sosyal medya hesabından Haydarpaşa Gar Sahası’ndaki çalışmalara ilişkin bilgi veren Ersoy, “Haydarpaşa’yı geleceğe taşırken tarihî gar binasının temellerine ilişkin kritik bir bulguya ulaştık.” ifadelerini kullandı.

Yaklaşık 1000 kazıktan 200’ü yerinde tespit edildi

Haydarpaşa Garı’na ilişkin tarihsel araştırmalar kapsamında yapının orijinal projelerine ulaşıldığını aktaran Ersoy, ilk inşaat sırasında temel altına uzunlukları 8 ila 21 metre, çapları ise 50 ila 90 santimetre arasında değişen yaklaşık 1000 ahşap kazık yerleştirildiğinin belirlendiğini kaydetti.

Kazıkların mevcut durumunun ortaya çıkarılması amacıyla jeoradar incelemeleri gerçekleştirildiğini belirten Ersoy, “Orijinal projelerde yer alan yaklaşık 1000 ahşap kazığa yönelik jeoradar incelemelerinde, yalnızca 200 kazığın yerinde olduğu tespit edildi. Teknik incelemeler, ahşap kazıkların yaklaşık yüzde 80’inin zaman içinde yok olduğunu ortaya koydu.” açıklamasında bulundu.

Teknik değerlendirmelerde yaklaşık 800 kazığın bulunamaması, yapının inşa edildiği dönemden bugüne kadar ahşap temel elemanlarının yaklaşık yüzde 80’inin yok olduğunu gösteren bir bulgu olarak kayıtlara geçti.

Zeminde sıvılaşma riski belirlendi

Mevcut zemin koşullarının belirlenmesi ve yapı çevresindeki zemin yüzeyinde gözlenen deformasyonların araştırılması amacıyla sondaj, arazi ve laboratuvar testleri, jeofizik ölçümler ile aletsel gözlem çalışmaları gerçekleştirildi.

İncelemelerde ZF sınıfında olduğu belirlenen zeminin heterojen dolgu ve sıvılaşabilir kumdan oluştuğu, gevşek ve suya doygun özellik taşıdığı tespit edildi. Teknik çalışmalarda sıvılaşmanın gerçekleşmesi durumunda yapıda oturma ve yanal yayılma hareketlerinin meydana gelebileceği belirlendi.

Ersoy, tarihî yapının söz konusu risklere karşı korunması amacıyla bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda hareket edildiğini belirterek, “Tarihî yapıyı bu risklere karşı korumak amacıyla, uzman mühendislerin hazırladığı, akademik heyetlerin incelediği ve Danışma Kurulumuzun uygun bulduğu proje doğrultusunda yapı çevresinde fore kazık ve zemini sağlamlaştıran enjeksiyon uygulamaları gerçekleştirdik. Her aşamada teknik cihazlarla yapının davranışını izleyerek kontrollü biçimde ilerledik.” ifadelerini kullandı.

Fore kazık ve enjeksiyon uygulamaları yapıldı

Uzman mühendisler tarafından hazırlanan zemin iyileştirme projesinin akademik heyetler tarafından incelendiği ve Danışma Kurulunca uygun bulunduğu belirtildi.

Proje kapsamında yanal yayılmanın önüne geçilmesi amacıyla yapı çevresinde fore kazık imalatı gerçekleştirildi. Yapının içinde ve dışında ise kompaksiyon enjeksiyonu ve polimer enjeksiyonu yöntemleriyle zemin güçlendirme çalışmaları yürütüldü.

Uygulamalar boyunca deneysel ve gözlemsel veriler periyodik olarak toplandı. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda projelerde gerekli revizyonlara gidildi. Teknik inceleme ve değerlendirmeler ile güçlendirme çalışmalarının gerektirdiği süreçler nedeniyle iş programı yeniden ele alındı.

Tarihî garın davranışı teknik cihazlarla izlendi

Zemin güçlendirme çalışmalarına başlanmadan önce, uygulamalar sırasında Haydarpaşa Garı’nın davranışının takip edilebilmesi amacıyla yapıya teknik izleme cihazları yerleştirildi.

Güçlendirme uygulamaları, cihazlardan alınan veriler doğrultusunda yapının davranışı sürekli takip edilerek kontrollü ve aşamalı şekilde sürdürüldü. Bodrum katındaki sınırlı çalışma koşulları nedeniyle uygun ekipmanlarla hassas uygulamaların gerçekleştirilmesi gerektiği belirtildi.

Tarihî yapının mevcut taşıyıcı sistemine zarar verilmeden ve üstyapı imalatlarıyla eş güdümlü çalışılması gerekliliği de uygulama süresini etkileyen unsurlar arasında yer aldı.

Açılış takvimi yeniden düzenlendi

Haydarpaşa Gar Sahası’ndaki ilk etabın daha önce İstanbul Kültür Yolu Festivali’nin başlangıcında açılmasının planlandığını hatırlatan Ersoy, güçlendirme uygulamaları, bilimsel analizler ve proje revizyonları nedeniyle çalışma takviminin yeniden düzenlendiğini bildirdi.

Ersoy, Arkeopark alanında ortaya çıkarılan yeni kalıntıların korunması amacıyla altyapı ve ziyaretçi güzergâhlarına ilişkin projelerde de değişiklik yapıldığını kaydetti.

Arkeoparkta yeni kalıntılar ortaya çıkarıldı

Haydarpaşa Arkeopark alanında mevcut kalıntıların konservasyon çalışmaları sürerken altyapı, drenaj ve ziyaretçi dolaşım güzergâhları için gerçekleştirilen kazılarda yeni arkeolojik kalıntılar ortaya çıkarıldı.

Altyapı ve drenaj hatları ile ziyaretçi güzergâhları, mevcut ve yeni ortaya çıkarılan kalıntıların konumları ve korunma durumları dikkate alınarak yeniden düzenlendi. Yeni buluntuların korunması için gerekli ilave çalışmaların uygulama takvimine de yansıdığı belirtildi.

Taşınma süreçleri çalışma programını etkiledi

Haydarpaşa Gar Sahası’nda farklı kurumlara ait yapı, tesis, ekipman ve kullanım alanlarının taşınma süreçleri de çalışmaların uygulama sıralamasını etkiledi.

Bazı bölümlerde taşınma işlemlerinin tamamlanmasının beklenmesi nedeniyle planlanan imalatlara öngörülen tarihlerde başlanamadı. Boşaltılan alanların uygulamaya hazır hâle getirilmesi ve gerekli saha düzenlemelerinin gerçekleştirilmesi de ilave süre gerektirdi.

“İlk etabı 2027 yılı içinde tamamlamayı hedefliyoruz”

Ersoy, 1909’da resmî açılışı yapılan tarihî gar binası ve çevresindeki kültürel mirası kapsayan çalışmalarla Haydarpaşa Gar Sahası’nda tarihinin en kapsamlı restorasyonunun yürütüldüğünü belirtti.

Haydarpaşa’nın müze, kütüphane ve sanat mekânlarıyla İstanbul’un kültür hayatına kazandırılacağını ifade eden Ersoy, “Önceliğimiz, bu eşsiz mirası bütün değerleriyle koruyarak güvenle geleceğe taşımak. Çalışmalarımızın ilk etabını 2027 yılı içinde tamamlayarak vatandaşlarımızla buluşturmayı hedefliyoruz.” açıklamasında bulundu.

Haydarpaşa kültür ve sanat alanlarına ev sahipliği yapacak

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TCDD arasında 15 Ağustos 2024’te imzalanan protokol kapsamında Haydarpaşa Gar Sahası’nda yürütülen proje, tarihî yapıların korunması ve güçlendirilmesinin yanı sıra yeni kültür ve sanat alanlarının oluşturulmasını da kapsıyor.

Proje kapsamında Anadolu Yakası’nın ilk arkeoloji müzesi, performans sanatları merkezi, kütüphane, sergi salonları ile sanat ve tasarım atölyelerinin oluşturulması planlanıyor. Arkeopark, açık etkinlik alanları ve peyzaj düzenlemeleriyle birlikte Haydarpaşa Gar Sahası’nın İstanbul’un kültür ve sanat hayatına kazandırılması hedefleniyor.